Spis treści
Akredytacja jednostek certyfikujących i laboratoriów to wielowarstwowy system zaufania, w którym ostatecznym potwierdzeniem międzynarodowej uznawalności certyfikatu jest podpis wielostronnego porozumienia (MLA/MRA) na poziomie globalnym. Przez ostatnie 30 lat tę funkcję pełniły dwie organizacje — IAF dla certyfikacji systemów zarządzania, produktów i osób, oraz ILAC dla laboratoriów i jednostek inspekcyjnych. Od 31 grudnia 2025 obie zostały rozwiązane i zastąpione przez Global Accreditation Cooperation Incorporated (GAC) — pierwsza zunifikowana organizacja globalnej akredytacji w historii. Dla polskich firm posiadających certyfikaty ISO, deklaracje zgodności CE czy raporty laboratoryjne zmiana ta jest formalna, ale o znaczących skutkach długoterminowych.
Czemu IAF i ILAC zostały połączone
IAF (International Accreditation Forum) powstał w 1993 roku jako zrzeszenie krajowych ciał akredytacyjnych odpowiedzialnych za nadzór nad jednostkami certyfikującymi systemy zarządzania (ISO 9001, 14001, 27001, 45001 i innymi). ILAC (International Laboratory Accreditation Cooperation) — założona rok później — pełniła analogiczną rolę dla laboratoriów badawczych i kalibracyjnych (ISO/IEC 17025) oraz jednostek inspekcyjnych (ISO/IEC 17020).
Przez trzy dekady obie organizacje działały paralelnie, ale ich zakresy nakładały się — szczególnie w obszarze:
- inspekcji — formalnie ILAC akredytuje jednostki inspekcyjne ISO 17020, ale IAF też miał agendy dotyczące oceny zgodności z wymaganiami,
- certyfikacji wyrobów — IAF MLA dotyczy certyfikacji wyrobów według ISO/IEC 17065, ale niektóre programy CE (np. PPE, MDR) wymagały też uznawalności ILAC,
- etyki audytorów — oba ciała publikowały odrębne wytyczne dla osób uczestniczących w procesach oceny zgodności.
Konsekwencją była rosnąca liczba podwójnych członkostw krajowych ciał akredytacyjnych (PCA, ČIA, DAkkS, UKAS) oraz konieczność równoległego prowadzenia dwóch peer reviews co cztery lata. Komitety wykonawcze IAF i ILAC od 2018 prowadziły rozmowy o fuzji — finalna decyzja zapadła na walnym zgromadzeniu w listopadzie 2024, a formalne zniesienie obu organizacji nastąpiło z dniem 31 grudnia 2025.
Co dokładnie się zmienia 1 stycznia 2026
| Element | Przed (do 31.12.2025) | Po (od 01.01.2026) |
|---|---|---|
| Organizacja akredytacyjna | IAF + ILAC (dwie osobne) | GAC Incorporated (jedna) |
| Porozumienie wielostronne | IAF MLA, ILAC MRA | GAC Recognition Arrangement (GRA) |
| Logo na certyfikatach | ”IAF MLA” lub “ILAC MRA" | "GAC” (po przejściu) |
| Peer review krajowych ciał | dwukrotne, raz na 4 lata | pojednolitym, raz na 4 lata |
| Sekretariat | IAF (Frankfurt), ILAC (Sydney) | GAC (siedziba w trakcie wyboru) |
| Dokumenty obowiązkowe | IAF MD, ILAC P/G | GAC MD (skonsolidowane) |
Zauważalne dla polskich firm są dwie zmiany praktyczne:
Po pierwsze, znak akredytacji na certyfikatach. Obecnie certyfikat ISO 9001 wystawiony przez ITC, a.s. (akredytowany przez ČIA) zawiera logo IAF MLA. Po wprowadzeniu nowej identyfikacji wizualnej GAC (planowanej na kwiecień 2026 w Pradze) nowo wystawiane certyfikaty będą stopniowo zawierały logo GAC. Dotychczasowe certyfikaty pozostają ważne aż do daty ich kolejnego cyklu nadzorczego — nie wymagają natychmiastowej wymiany.
Po drugie, dokumenty obowiązkowe. Producenci wyrobów eksportujący do krajów spoza UE (np. CETA dla Kanady, USMCA dla USA i Meksyku, RCEP dla Azji-Pacyfiku) odwołują się w deklaracjach zgodności do “akredytacji uznawanej przez IAF” lub “akredytacji uznawanej przez ILAC”. Po fuzji obie te wzmianki muszą być zastąpione przez “akredytacja uznawana przez GAC”. Komisja Europejska prowadzi przegląd treści tych odwołań w aktach delegowanych, a polskie ministerstwa (MEiN, MRiT) przygotowują rekomendacje dla polskich eksporterów na drugą połowę 2026.
Rola PCA i polskich firm
Polskie Centrum Akredytacji zostało zaproszone i przyjęte do grona 149 członków-założycieli GAC. Oznacza to, że polskie akredytacje (zarówno dla jednostek certyfikujących, jak i laboratoriów) zachowują pełną międzynarodową uznawalność bez przerwy. Polski producent posiadający certyfikat ISO 9001 wydany przez jednostkę akredytowaną przez PCA (np. PCBC, TÜV NORD Polska) może w 2026 roku spokojnie odpowiadać kontrahentom zagranicznym, że jego certyfikat jest uznawany w ramach GRA (GAC Recognition Arrangement) — co jest funkcjonalnym odpowiednikiem dotychczasowych IAF MLA i ILAC MRA.
Dla polskich firm z certyfikatami wydanymi przez ITC, a.s. (akredytowane przez ČIA) sytuacja jest analogiczna — ČIA również jest członkiem-założycielem GAC. Pełna oferta certyfikacji systemów zarządzania realizowanej przez ITC w Polsce pozostaje nieprzerwana, a polskie biuro ITC pomaga klientom rozumieć, jak nowa identyfikacja wizualna GAC będzie wprowadzana stopniowo na nowych certyfikatach.
Dlaczego pierwsze posiedzenie odbywa się w Pradze
ČIA — Czeski Instytut Akredytacyjny — został wybrany przez radę GAC jako gospodarz pierwszego oficjalnego posiedzenia roboczego organizacji w kwietniu 2026 w Pradze. Wybór ten ma trzy uzasadnienia:
- Geograficzny środek Europy — Praga jest dogodnym miejscem dla delegatów z UE i Eurazji,
- Doświadczenie ČIA — czeskie ciało akredytacyjne należy od lat do najbardziej aktywnych w komitetach roboczych IAF/ILAC (zwłaszcza w obszarze MD-13 dla certyfikacji systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji),
- Kontynuacja konferencji EA — w Pradze odbyło się w 2023 r. spotkanie European Accreditation, którego ustalenia weszły do projektu GAC.
Dla polskich uczestników rynku certyfikacyjnego oznacza to fizyczną dostępność wydarzenia — odległość Warszawa–Praga to 760 km drogowo, około 5,5 godziny pociągiem przez Wrocław.
Praktyczne kroki dla polskiego producenta na 2026
Większość polskich firm posiadających certyfikaty akredytowane nie musi nic robić w związku z fuzją GAC — uznawalność jest zachowana automatycznie. Działania, które warto rozważyć:
- Audyt aktualnych certyfikatów — sprawdzić daty kolejnych nadzorów; nowe logo GAC pojawi się na certyfikatach wydawanych po dacie wdrożenia (zwykle druga połowa 2026),
- Aktualizacja dokumentacji eksportowej — w deklaracjach zgodności i pakietach dokumentów dla klientów zagranicznych zaktualizować odwołania z “IAF MLA / ILAC MRA” na “GAC Recognition Arrangement (GRA)” w nowych wydaniach,
- Komunikacja z partnerami — jeśli klient zagraniczny pyta o “IAF accreditation” w 2026 roku, w odpowiedzi warto wskazać, że ta organizacja została włączona do GAC — link do oficjalnego komunikatu IAF jest dostępny w archiwum przejściowym,
- Obserwacja stron PCA i oficjalnego serwisu ISO — na bieżąco publikowane są wytyczne, jak nowe oznaczenie wpływa na powołania w normach zharmonizowanych UE.
W razie wątpliwości polskie biuro ITC odpowiada na pytania o status akredytacji konkretnego certyfikatu — kontakt poprzez formularz na stronie lub e-mail [email protected].
Co dalej z dokumentami obowiązkowymi (MD)
IAF wydawał ponad 30 dokumentów obowiązkowych (Mandatory Documents, MD) regulujących szczegółowe aspekty akredytacji jednostek certyfikujących — np. IAF MD 5 (czas trwania audytu), IAF MD 11 (struktura kompetencji audytora), IAF MD 26 (wymagania dla certyfikacji ISO 27001 zgodnie z wymaganiami ISMS). Po fuzji wszystkie te dokumenty zostają przejęte przez GAC z zachowaniem ich treści — zostaną tylko przemianowane (np. IAF MD 5 → GAC MD 5).
ILAC podobnie wydawała dokumenty z prefiksami P (Policy) i G (Guidance) — ILAC P14 (kalibracja), ILAC G24 (porównania międzylaboratoryjne). Pełna lista skonsolidowanych dokumentów GAC zostanie opublikowana po posiedzeniu praskim w kwietniu 2026; dotychczasowe wersje IAF MD i ILAC P/G obowiązują nadal w okresie przejściowym do końca 2027 roku.
Praktyczny wniosek dla polskiego biznesu: Fuzja IAF i ILAC w GAC jest pozytywną zmianą administracyjną, która ostatecznie uprości międzynarodowe odwołania do akredytacji w dokumentach handlowych, deklaracjach zgodności CE i raportach laboratoryjnych. PCA jako członek-założyciel GAC zapewnia pełną kontynuację dla polskich firm. ITC Polska pomaga klientom w polskiej dokumentacji, jeśli pojawiają się pytania od kontrahentów zagranicznych — kontakt przez [email protected].